top of page

Kokpitten Kurumsal Kültüre: CRM 7.0 ve Uçuş Emniyetinde Yeni Ufuklar

11 Kas
10 dakikada okunur

1. Havacılıkta İnsan Faktörü ve Kurumsal Emniyet Arayışı

Havacılığın emekleme döneminde meydana gelen kazaların odağında mekanik arızalar, yapısal kırılmalar veya yetersiz teknoloji yer alırken; mühendislik ve aviyonik alanlarında yaşanan devrim niteliğindeki gelişmeler uçakları günümüzün en güvenilir ulaşım araçları haline getirmiştir. Bununla birlikte, teknolojinin getirdiği yüksek güvenilirlik düzeyi, havacılık emniyetinin merkezine yeni ve karmaşık bir dinamiği yerleştirmiştir: İnsan faktörü...


Gökyüzünde emniyetli bir uçuş görevinin icra edilmesi, sadece güçlü motorlara veya gelişmiş bilgisayar sistemlerine değil, o sistemleri sevk ve idare eden uçuş ekibinin karar alma, iletişim, liderlik ve koordinasyon becerilerine bağımlı hale gelmiştir.


Havacılıkta insan hatasını tamamen ortadan kaldırmanın imkânsızlığı anlaşıldıkça, operasyonel odak noktası hataları sıfırlamaktan ziyade onları engellemeye ve oluşan aksaklıkları sistemik bir süzgeçten geçirerek yönetmeye kaymıştır. Bu doğrultuda geliştirilen Ekip Kaynak Yönetimi (CRM - Crew Resource Management), kokpitteki bireysel teknik yeteneklerin ötesine geçerek mevcut tüm kaynakların emniyetli uçuş hedefi doğrultusunda en verimli şekilde kullanılmasını amaçlayan bir disiplin olarak doğmuştur. Ancak günümüz havacılık işletmelerinde emniyet, sadece kokpit kapısının ardında veya tek bir uçuş görevi sırasında sağlanan bir olgu olmaktan çıkmıştır. Uçuş emniyeti, havayolu şirketinin en üst düzey yöneticisinden pistteki bakım teknisyenine, dispeçerden kabin ekibine kadar tüm organizasyona yayılan bütünsel bir kültürün eseridir.


Bu yazının temel bilimsel dayanağını, Dr. Murat Terzioğlu (Kaptan Pilot) tarafından kaleme alınan ve 2023 yılında havacılık dünyasının önde gelen akademik yayınlarından The Aeronautical Journal dergisinde yayımlanan 'The effects of crew resource management on flight safety culture: corporate crew resource management (CRM 7.0)' başlıklı öncü araştırma oluşturmaktadır. Dr. Terzioğlu, havacılık literatüründeki önemli bir eksikliği gidermek amacıyla gerçekleştirdiği bu çalışmada, CRM uygulamalarının Uçuş Emniyet Kültürü (FSC - Flight Safety Culture) üzerindeki etkilerini ampirik olarak incelemiştir. Türkiye Havayolu Pilotları Vakfı (PİLVAK) bünyesindeki 451 aktif havayolu pilotunun katılımıyla yürütülen bu kapsamlı saha araştırması, Yapısal Eşitlik Modeli (SEM) vasıtasıyla CRM zihniyetinin kurumsal emniyet kültürünü nasıl dönüştürdüğünü istatistiksel kanıtlarla ortaya koymaktadır. Bu çalışma, havacılığın CRM evriminde geldiği son aşama olan Kurumsal Ekip Kaynak Yönetimi (CRM 7.0 / Corporate CRM) anlayışının teorik ve pratik temellerini inşa etmektedir.


2. CRM'in Tarihsel Serüveni: Kokpitten Şirket Geneline Yedi Kuşaklık Evrim

Ekip Kaynak Yönetimi kavramı, durağan bir eğitim modülü değil; yaşanan trajik facialardan çıkarılan dersler, bilimsel araştırmalar ve havacılık otoritelerinin düzenlemeleriyle sürekli gelişen canlı bir felsefedir. Paries ve Amalberti ile Helmreich ve arkadaşlarının çalışmalarında açıkça vurgulandığı üzere, CRM'in tarihsel gelişimi insan faktörüne bakış açımızın ve emniyet sorumluluğumuzun nasıl genişlediğini gösteren yedi belirgin kuşak üzerinden incelenmektedir.

  • Birinci Kuşak CRM (CRM 1.0): 1970'lerin sonunda, özellikle 1977 yılında yaşanan Tenerife faciası ve 1978 yılındaki Portland-Oregon kaza kırımının ardından NASA liderliğinde düzenlenen çalıştaylarla temelleri atılmıştır. Bu ilk dönemde ağırlıklı olarak bireysel psikolojik testler, kişisel tutumlar, otoriter liderlik tarzının yumuşatılması ve genel iletişim ilkeleri üzerinde durulmuştur. Ancak bu ilk programlar, uçuş ekipleri tarafından kişisel tutumlarına veya kişilik yapılarına müdahale edildiği gerekçesiyle başlangıçta belirli bir olumsuz tepki ve dirençle karşılanmıştır.

  • İkinci Kuşak CRM (CRM 2.0): 1980'lerin ortalarında odak noktası soyut bireysel psikolojiden grup dinamiklerine ve takım çalışmasına kaymıştır. Kokpit içi ekip ruhu, brifing stratejileri, durumsal farkındalık, operasyonel karar alma süreçleri ve stres yönetimi gibi konular ön plana çıkmıştır. Seminer formatında düzenlenen bu eğitimler, havacılık bağlamına daha uygun kurgulandığı için uçuş ekipleri tarafından daha kolay benimsenmiştir.

  • Üçüncü Kuşak CRM (CRM 3.0): 1990'ların başında CRM, teknik beceriler ile bilişsel zihinsel süreçlerin entegre edildiği daha geniş bir sistem yaklaşımına dönüşmüştür. Bu dönemde insan faktörü kırılmalarının değerlendirilmesinde davranışsal göstergeler dikkate alınmaya başlanmış ve CRM eğitimleri sadece pilotlarla sınırlı kalmayıp kabin ekibi, uçuş dispeçerleri ve uçak bakım teknisyenlerini de kapsayacak şekilde genişletilmiştir.

  • Dördüncü Kuşak CRM (CRM 4.0): ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA) tarafından 1990 yılında başlatılan Gelişmiş Kalifikasyon Programı (AQP - Advanced Qualification Program) ile şekillenmiştir. Bu aşamada eğitim ihtiyaç analizleri yapılarak CRM, havayolu şirketlerinin Özel Operasyon Prosedürleri (SOP) ve eğitim standartları ile doğrudan entegre edilmiştir. Böylece CRM zihniyeti belgelendirilebilir ve ölçülebilir bir mesleki gereklilik haline gelmiştir. Bu dönemde Paries ve Amalberti'nin de işaret ettiği üzere organizasyonel emniyet kavramının tohumları atılmaya başlanmıştır.

  • Beşinci Kuşak CRM (CRM 5.0): İnsan hatasının kaçınılmaz ve evrensel olduğu gerçeğinin kabul edilmesiyle 1990'ların sonuna doğru ortaya çıkmıştır. Helmreich tarafından geliştirilen Hata Yönetimi Üçlüsü (Error Management Troika); hataların oluşmasını engellemek, oluşan hataları henüz bir tehlikeye dönüşmeden erken aşamada tespit etmek ve kaçırılan hataların olumsuz sonuçlarını hafifletmek üzerine kurgulanmıştır. Raporlama sistemlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte sistemik hataların kaynakları verilerle analiz edilmeye başlanmıştır.

  • Altıncı Kuşak CRM (CRM 6.0): Tehdit ve Hata Yönetimi (TEM - Threat and Error Management) olarak adlandırılan bu aşamada, bakış açısı kokpit içinin ötesine geçerek çalışma çevresinden gelen tüm dış tehlikeleri kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Hava şartları, meydan özellikleri, kabin içi dinamikler ve teknik aksaklıklar birer tehdit olarak tanımlanmış; pilotların bu tehditleri proaktif şekilde yönetme becerileri geliştirilmiştir. Aynı zamanda kokpitte gelişen otomasyon sistemlerinin etkili kullanımı ve iş yükü yönetimi TEM zihniyetinin merkezine yerleşmiştir.

  • Yedinci Kuşak CRM (CRM 7.0 / Kurumsal CRM): Günümüzde tohumları atılan bu yeni aşama, emniyetin sadece uçuş ekiplerinin değil, organizasyonun tüm birimlerinin ortak sorumluluğu olduğunu savunmaktadır. İlk olarak Southwest Airlines uygulamalarında üst yönetimin tüm personeli kapsayacak şekilde geliştirdiği 'Yönetim Kaynak Yönetimi' (Management Resource Management) fikriyle filizlenen bu yaklaşım; şirketin üst yönetiminden finans, insan kaynakları, kargo, yer hizmetleri ve teknik birimlere kadar her personeli CRM zihniyetine dahil etmektedir. Şirket Kaynak Yönetimi veya Kurumsal Ekip Kaynak Yönetimi (C-CRM) olarak adlandırılan bu yedinci kuşak, CRM'i kurumsal bir kültür dönüşüm aracı olarak konumlandırmaktadır.


3. Bilişsel ve Davranışsal Boyutlarıyla CRM'in Temel Taşları

CRM uygulamalarının ölçülmesi ve değerlendirilmesinde havacılık psikolojisi literatüründe kabul görmüş FMAQ (Flight Management Attitude Questionnaire / Uçuş Yönetimi Tutum Anketi) ölçeği geniş bir kabul görmektedir. Gregorich, Helmreich ve Wilhelm tarafından geliştirilen ve Hofstede'in kültürel boyutlarının entegre edildiği bu ölçek, Dr. Terzioğlu'nun araştırmasında da temel alınmış olup CRM'i beş ana boyutta ele almaktadır:

  • Komuta Sorumluluğu (Command Responsibility): Havacılık mevzuatı gereğince uçuş görevinin emniyetle icra edilmesine ilişkin nihai sorumluluk Kaptan Pilot'a aittir. Bu yasal sorumluluk devredilemez bir nitelik taşır. Ancak modern CRM anlayışında komuta sorumluluğu, otokratik bir otorite kurmak anlamına gelmez. Kaptan Pilot'un liderlik tarzı, Yardımcı Pilot'un (First Officer) sürece aktif katılımını teşvik eden, fikir paylaşımına açık ve yapıcı bir kokpit iklimi yaratmalıdır. Uçak kumandalarının Uçan Pilot (PF - Pilot Flying) ile İzleyen Pilot (PM - Pilot Monitoring) arasındaki paylaşımı sırasında sorumluluk devredilemez olsa da emniyetli uçuş icrası her iki pilotun ortak görevidir.

  • Kişisel Stres Farkındalığı (My Stress): Pilot performansını etkileyen en kritik insan faktörlerinden biri strestir. Yorgunluk, uykusuzluk, ailevi veya finansal sorunlar gibi psikososyal stresörlerin yanı sıra kabin basıncı, gürültü, olumsuz hava koşulları ve zaman baskısı gibi çevresel stresörler zihinsel kapasiteyi daraltır. Kişisel stres farkındalığı, pilotun kendi fizyolojik ve psikolojik sınırlarını doğru değerlendirmesini, stres altında muhakeme ve karar verme hataları yapabileceğini öngörmesini ve gerektiğinde bu durumu açıkça dile getirmesini içerir.

  • Diğerlerinin Stresini Fark Etme (Stress of Others): Bir kokpitte tek başına emniyetli uçuş icra etmek mümkün değildir. Ekip üyelerinin birbirlerinin stres, yorgunluk ve iş yükü seviyelerini gözlemleyebilmesi ve bir aksaklık durumunda kapasitesi düşen mesai arkadaşını destekleyebilmesi hayati önem taşır. Bu boyut, kokpit içinde karşılıklı güven, saygı ve yardımlaşmaya dayalı yüksek bir durum farkındalığı yaratılmasını gerektirir. Ekip üyelerinin birbirlerinin güçlü ve zayıf yönlerini bilerek uyum içinde çalışması hedeflenir.

  • Kurallar ve Düzen (Rules and Order): Hofstede'in belirsizlikten kaçınma kültürel boyutuyla da ilişkilendirilen bu kavram, havacılığın yazılı kural ve prosedürlerine gösterilen disiplinli bağlılığı ifade eder. Uçuş emniyetini sağlamak amacıyla oluşturulan SOP'lar, Check Listler ve operasyonel direktifler, geçmişte yaşanan acı kaza tecrübelerinden süzülerek hazırlanmıştır. Sivil havacılık kazalarının %70'inden fazlasının insan kaynaklı uygulama ve kural ihlallerinden doğduğu düşünüldüğünde; kurallar ve düzen boyutu, şirketin ticari menfaatine olduğu düşünülse dahi emniyet kurallarının asla ihlal edilmemesi gerektiği zihniyetini temsil eder.

  • İletişim ve Koordinasyon (Communication and Coordination): İletişim, bilginin, niyetin ve durum değerlendirmelerinin ekip üyeleri arasında eksiksiz ve doğru şekilde aktarılmasıdır. Uçuş öncesi yapılan kapsamlı brifingler (pre-flight briefing), uçuş esnasında planlanan manevraların yüksek sesle sözel olarak teyit edilmesi (verbalisation) ve uçuş sonrasında yapılan dürüst öz eleştiri toplantıları (debriefing), etkili iletişimin somut göstergeleridir. Bu boyut, hiyerarşik makam farkı ne olursa olsun, bir emniyet riski sezildiğinde çekinmeden konuşabilme (speak up) kültürünü destekler.


4. Uçuş Emniyet Kültürü ve Kurumsal Sistem Bileşenleri

Örgüt kültürü, bir kurumun çalışanları tarafından paylaşılan temel değerlerin, inançların ve varsayımların bütünüdür. Emniyet kültürü ise bu genel yapının, tehlikelerin farkına varılması ve risklerin yönetilmesine odaklanan alt kültürüdür. James Reason ve Turner'ın belirttiği gibi, emniyet kültürü bir organizasyonun tehlikeler karşısında nasıl hareket ettiğinin ve öğrenmeye ne kadar açık olduğunun somut göstergesidir. Uçuş Emniyet Kültürü, bir havayolu şirketinde en üst düzey yöneticiden en kıdemsiz çalışana kadar herkesin uçuş emniyetine dair taşıdığı ortak tutum ve davranış kalıplarını ifade eder.


Wiegmann ve arkadaşları tarafından geliştirilen ve Ticari Havacılık Emniyet Anketi (CASS) ile ölçülen Uçuş Emniyet Kültürü, beş temel kurumsal boyuttan oluşmaktadır:

  • Örgütsel Bağlılık (Organizational Commitment): Üst yönetimin emniyeti kurumsal bir öncelik ve vazgeçilmez bir temel değer olarak benimseme derecesidir. Ekonomik zorluk veya zaman baskısı yaşanan dönemlerde dahi emniyet standartlarından taviz verilmemesi, örgütsel bağlılığın en net göstergesidir. Emniyet odaklı organizasyonlarda liderlik, emniyeti sadece kağıt üzerinde bırakmaz, gerekli finansal, teknik ve operasyonel kaynakları eksiksiz tahsis eder.

  • Yönetimin Katılımı (Management Involvement): Yönetim kademesindeki kişilerin emniyet süreçlerine ne derece kişisel olarak dahil olduğunu gösterir. Yöneticilerin sahada bulunması, uçuş operasyonlarını yakından takip etmesi, emniyet toplantılarına katılması ve çalışanlardan gelen eleştiri ve geri bildirimlere açık olması, yönetim katılımının temel unsurlarıdır.

  • Ödüllendirme Sistemi (Reward System): Şirket içerisinde emniyetli davranışların takdir ve teşvik edildiği, emniyetsiz ve riskli davranışların ise adil bir şekilde caydırıldığı değerlendirme mekanizmasıdır. Doğru bir ödüllendirme sistemi, çalışanların emniyeti riske atarak zaman veya maliyet tasarrufu sağlamasını kesinlikle ödüllendirmez; aksine kuralcı ve emniyetli uçuş icrasını destekler.

  • Çalışanların Güçlendirilmesi (Employee Empowerment): Çalışanların emniyetle ilgili kararlarda uzmanlıklarına başvurulması, seslerini duyurabilmeleri ve emniyeti tehdit eden bir durumla karşılaştıklarında operasyonu durdurma yetkisi de dahil olmak üzere yetkilendirilmeleridir. Güçlendirilen çalışanlar, emniyet performansını kendi başarıları olarak görür ve kurumsal hedeflere daha güçlü bağlanırlar.

  • Raporlama Sistemi (Reporting System): Sistemdeki zafiyetlerin kazaya dönüşmeden önce tespit edilmesini sağlayan en kritik mekanizmadır. Adil Kültür (Just Culture) ilkeleri doğrultusunda işleyen bir raporlama sistemi, kasıtlı ihlaller dışındaki insani hataları ve ramak kala olayları (near-miss) raporlayan çalışanları cezalandırmaz. Bu sayede kurumsal öğrenme ve sürekli iyileştirme süreci beslenir.


5. Ampirik Bir Araştırmanın Süzgecinden: 451 Pilotun Verileri Ne Söylüyor?

Dr. Murat Terzioğlu'nun gerçekleştirdiği ampirik araştırma, CRM zihniyeti ile Uçuş Emniyet Kültürü arasındaki ilişkiyi teorik tartışmaların ötesine taşıyarak somut istatistiksel verilerle ortaya koymaktadır. Türkiye Havayolu Pilotları Vakfı (PİLVAK) bünyesindeki 3.880 pilotluk evrenden rastgele örnekleme yöntemiyle ulaşılan 451 aktif havayolu pilotunun katılımıyla gerçekleştirilen bu çalışma, metodolojik açıdan son derece güçlü bir yapıya sahiptir.


Araştırmanın güvenilirliğini sınamak amacıyla yapılan apriori güç analizi (power analysis), 0.05 anlamlılık düzeyi ve 0.90 istatistiksel güç için minimum 191 kişilik bir örneklemin yeterli olduğunu göstermiştir. Dolayısıyla 451 pilottan elde edilen veriler, hem korelasyon hem de Yapısal Eşitlik Modeli (SEM) analizleri için yüksek derecede güvenilirlik sağlamaktadır.


Katılımcıların demografik profili incelendiğinde; %97'sinin erkek, %69'unun 35-49 yaş aralığında, %54'ünün 20 yıl ve üzeri havacılık tecrübesine sahip, %36'sının ise 10.000 uçuş saatinin üzerinde deneyim taşıdığı görülmektedir. Örneklemin %61'i Kaptan Pilot, %39'u Yardımcı Pilot rolündedir; %63'ü askeri, %37'si sivil havacılık kökenlidir. Katılımcıların %91'i yolcu taşımacılığı yapan tarifeli havayollarında görev yapmaktadır. Uçak tiplerine göre dağılımda ise %46 Airbus ve %46 Boeing dengesi mevcuttur.


CRM boyutları ile Emniyet Kültürü boyutları arasındaki alt hipotez ilişkileri detaylı incelendiğinde şu kritik tespitlere ulaşılmaktadır:

  • Ekip İçi Empati ve Örgütsel Bağlılık: Diğerlerinin stresini fark etme boyutu, Örgütsel Bağlılık üzerinde 0.819 katsayısı ile araştırmadaki en yüksek etkileşimlerden birini yaratmaktadır. Ekip üyelerinin birbirine gösterdiği insani duyarlılık ve karşılıklı destek, üst yönetimin emniyete olan kararlılığına dair inancı en üst seviyeye çıkarmaktadır. Ayrıca Yönetimin Katılımı (0.728) ve Ödüllendirme Sistemi (0.669) üzerindeki etkileri de son derece yüksektir.

  • Kural Bütünü ve Raporlama Disiplini: Kurallar ve düzen boyutu, Raporlama Sistemleri üzerinde 0.863 standart katsayı ile araştırmadaki en yüksek pozitif etkiyi göstermiştir. Prosedürel disipline ve standartlara bağlı pilotlar, emniyet aksaklıklarını ve ramak kala olayları resmi raporlama kanallarına bildirmeye çok daha yatkındır. Bu boyut ayrıca Yönetimin Katılımı (0.783) ve Ödüllendirme Sistemi (0.652) üzerinde de güçlü etkilere sahiptir.

  • Açık İletişim ve Çalışan Yetkilendirmesi: İletişim ve koordinasyon boyutu, Çalışanların Güçlendirilmesi boyutunu 0.702 düzeyinde pozitif etkilemektedir. Kokpit içinde açık ve hiyerarşiden bağımsız iletişim kurabilen pilotlar, emniyet süreçlerinde kendilerini daha yetkili ve değerli hissetmektedirler. Ayrıca Örgütsel Bağlılık (0.674) üzerinde de belirgin bir etki mevcuttur.

  • Komuta Anlayışı ve Adil Ödüllendirme: Komuta sorumluluğu boyutu, Ödüllendirme Sistemi üzerinde en yüksek etkiyi (0.692) göstermektedir. Kaptan Pilot'un liderlik ve sorumluluk anlayışı, adil ödül ve ceza dengesinin kurulmasında belirleyici rol oynamaktadır. Bunu Örgütsel Bağlılık (0.572) ve Çalışanların Güçlendirilmesi (0.537) izlemektedir.

  • Kişisel Stres ve Yönetim Desteği: Kişisel stres farkındalığı boyutu, Yönetimin Katılımı (0.626) ve Örgütsel Bağlılık (0.618) üzerinde güçlü pozitif etki yaratırken, Raporlama Sistemlerini de (0.561) olumlu yönde beslemektedir.


Bununla birlikte, araştırmada elde edilen bazı nispeten düşük katsayılar havacılık yönetimi açısından son derece kıymetli uyarılar içermektedir. Örneğin, Komuta Sorumluluğu boyutunun Raporlama Sistemleri üzerindeki etkisi 0.379 ile en düşük seviyede kalmıştır. Benzer şekilde, Kişisel Stres Farkındalığının Çalışanların Güçlendirilmesi üzerindeki etkisi 0.357 ve Diğerlerinin Stresini Fark Etme boyutunun Raporlama Sistemleri üzerindeki etkisi 0.425 olarak ölçülmüştür. Bu durum, havayolu şirketlerinde Emniyet Yönetim Sistemlerinin (SMS) henüz tam anlamıyla proaktif bir yapıya kavuşamadığını; raporlamaların bazen kurumsal gelişim amacıyla değil, Adil Kültür sınırları içinde pilotların kendilerini koruma güdüsüyle yapıldığını göstermektedir. Ayrıca, bir olay veya kaza yaşanmadığı sürece yönetimin çalışanların fikirlerine başvurmadığı 'bürokratik kültür' kalıntılarının varlığına işaret etmektedir.


6. Geleceğin Havacılık Yönetimi: CRM 7.0'a Geçiş ve Stratejik Öneriler

Terzioğlu'nun araştırmasından elde edilen ampirik bulgular, havacılık sektörünün acilen geleneksel kokpit odaklı CRM anlayışından Kurumsal CRM (CRM 7.0) evresine geçmesi gerektiğini göstermektedir. Uçuş emniyeti, uçak piste teker koyduğunda biten veya sadece pilotların sırtına yüklenebilecek bir sorumluluk değildir. Karada alınan finansal bir karar, yer hizmetlerinde yapılan bir yükleme hatası veya teknik bakımda gözden kaçan bir detay, kokpitteki ekibin yönetmek zorunda kaldığı devasa bir tehdide dönüşebilmektedir.


Bu doğrultuda havayolu işletmelerinin emniyet performansını artırmak için atması gereken stratejik adımlar şunlardır:

  • Ortak CRM Eğitim Platformlarının Kurulması: Pilotlar ve kabin ekipleri için düzenlenen ortak CRM eğitimleri genişletilerek havayolu şirketinin tüm birimleri kapsama dahil edilmelidir. Yer hizmetleri, teknik bakım, dispeç, kargo ve özellikle üst yönetim kademeleri, CRM felsefesinin ve emniyet kültürünün ortak paydasında buluşturulmalıdır.

  • Kurumsal Şema İçerisinde Bağımsız CRM Departmanı: CRM, yılda bir kez alınan zorunlu bir tazeleme eğitimi (recurrent training) olmaktan çıkarılmalı; şirket organizasyon şemasında doğrudan üst yönetime bağlı bağımsız bir 'CRM Departmanı' oluşturulmalıdır. Bu departman, kurumsal iletişim, iş yükü yönetimi ve emniyet kültürü dönüşümünü sürekli takip etmelidir.

  • Adil Kültür ve Proaktif Raporlama İklimi: Emniyet Yönetim Sistemleri (SMS) ve raporlama altyapıları, cezalandırma korkusundan tamamen arındırılmış gerçek bir Adil Kültür zeminine oturtulmalıdır. Raporlanan aksaklıkların kurumsal iyileşmeye dönüştüğü çalışanlara geri bildirimlerle açıkça gösterilmelidir.

  • Değişim Yönetimi Olarak CRM: CRM uygulamaları, şirketin stratejik değişim yönetimi (change management) sürecinin merkezine konulmalıdır. Kâr odaklı ticari baskılar ile emniyet gereklilikleri arasında dengeli ve emniyetten taviz vermeyen kurumsal duruş sergilenmelidir.


7. Sonuç

Havacılık sanayii, teknolojik olarak tarihinin en güvenli dönemini yaşamaktadır. Ancak gökyüzünde emniyeti sürdürülebilir kılmak, teknolojik sistemlerin mükemmelliğinden ziyade o sistemleri yöneten insanların ve kurumların olgunluğuyla mümkündür. Dr. Murat Terzioğlu'nun 451 pilot üzerinde gerçekleştirdiği öncü çalışma, Ekip Kaynak Yönetimi (CRM) tutumlarının Uçuş Emniyet Kültürü üzerindeki dönüştürücü gücünü net bir şekilde kanıtlamıştır.

CRM, artık sadece pilotların iletişim veya karar alma becerilerini geliştiren bir kokpit aracı değildir. CRM 7.0 evresiyle birlikte bu disiplin, kurumun tüm hücrelerine sirayet eden, empatiyi, açık iletişimi, kural disiplinini ve kurumsal kararlılığı besleyen organizasyonel bir yaşam felsefesine dönüşmüştür. Kokpitteki iki pilotun sergilediği yüksek durum farkındalığı ve emniyet disiplini, ancak arkalarında aynı emniyet değerlerini paylaşan güçlü bir kurumsal kültür bulunduğunda tam anlamıyla amacına ulaşabilir. Unutulmamalıdır ki, emniyetli bir uçuş gökyüzünde icra edilir; fakat temelleri karadaki kurumsal kültürün derinliklerinde atılır.

Kaynakça

Terzioğlu, M. (2023). The effects of crew resource management on flight safety culture: corporate crew resource management (CRM 7.0). The Aeronautical Journal, 127/128, 1–24. https://doi.org/10.1017/aer.2023.113


Yorumlar


  • Facebook
  • Twitter
  • LinkedIn
  • Instagram
  • YouTube

Gönderdiğiniz için teşekkür ederiz!

bottom of page